Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, không gian mạng ngày càng trở thành môi trường chiến lược, gắn chặt với mọi hoạt động của hệ thống chính trị và đời sống kinh tế - xã hội. Việc Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ban hành Kế hoạch số 04-KH/BCĐTW ngày 5/1/2026 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu là bước cụ thể hóa kịp thời, toàn diện các quan điểm lớn của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 và Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025, góp phần định hình rõ nét tư duy “an ninh để phát triển, phát triển phải đi đôi với an ninh”.

Tầm nhìn chiến lược: An ninh mạng là nền tảng của phát triển số

Kế hoạch số 04-KH/BCĐTW ra đời trong bối cảnh chuyển đổi số đã bước sang giai đoạn phát triển sâu rộng, với yêu cầu ngày càng cao về bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và dữ liệu. Thực tiễn cho thấy, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hàng nghin cuộc tấn công mạng vào các hệ thống thông tin, trong đó nhiều vụ việc nhắm vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng và hạ tầng trọng yếu. Điều này cho thấy không gian mạng không chỉ là môi trường phát triển, mà còn là “mặt trận” tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với an ninh quốc gia. Chính vì vậy, bảo đảm an ninh mạng không chỉ là nhiệm vụ, mà là điều kiện tiên quyết của phát triển. Đây là bước chuyển quan trọng về nhận thức - từ cách tiếp cận “ứng phó, khắc phục” sang “phòng ngừa, kiến tạo và làm chủ”. Bảo đảm an ninh mạng không còn là “lớp bảo vệ phía sau” mà phải trở thành hạ tầng nên tảng của phát triển số. Nội dung Kế hoạch thể hiện rõ yêu cầu xây dựng không gian mạng quốc gia an toàn, lành mạnh, có năng lực phòng vệ cao, đồng thời bảo đảm tính tự chủ về công nghệ. Đây không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn là “nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, vừa cấp bách trước mắt, vừa chiến lược lâu dài, gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” [1].

Cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng bằng chương trình hành động đồng bộ

Trong khi Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực đột phá phát triển đất nước thì Chỉ thị số 57-CT/TW nhấn mạnh yêu cầu tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu, đảm bảo chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; Kế hoạch số 04-KH/BCĐTW là sự tiếp nối và cụ thể hóa trực tiếp các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, chuyển hóa các quan điểm chỉ đạo thành nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, có lộ trình rõ ràng. Bao gồm các giải pháp mang tính tổng thể, bao trùm từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, đến đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ nội địa. Trong đó, yêu cầu xây dựng kiến trúc bảo vệ an ninh mạng quốc gia đa lớp được đặt ở vị trí trung tâm, thể hiện cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với xu thế quốc tế. Đây cũng là nội dung yêu cầu trong kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ Tịch nước Tô Lâm tại Thông báo số 06-TB/CQTTBCĐ ngày 27/9/2025 khi yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao năng lực phòng thủ trên không gian mạng.

Các điểm mới mang tính đột phá, tạo chuyển biến toàn diện trong bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu quốc gia

Một trong những giá trị cốt lõi của Kế hoạch 04-KH/BCĐTW là thúc đẩy chuyển đổi phương thức bảo đảm an ninh mạng theo hướng chủ động, toàn diện và có chiều sâu. Trước hết, Kế hoạch yêu cầu tích hợp an ninh mạng ngay từ khâu thiết kế, xây dựng các hệ thống thông tin, bảo đảm nguyên tắc “an ninh từ sớm, từ xa”. Đây là bước tiến quan trọng, khắc phục tình trạng triển khai công nghệ trước, bảo vệ sau – vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cùng với đó, việc thiết lập hệ thống giám sát an ninh mạng diện rộng, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức, sẽ tạo nền tảng cho năng lực phát hiện sớm, cảnh báo nhanh và xử lý kịp thời các nguy cơ, sự cố. Kế hoạch cũng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống phòng vệ mạng quốc gia, đóng vai trò như “lá chắn số” bảo vệ toàn bộ hệ thống thông tin quan trọng của đất nước. Đây là bước đi thể hiện rõ tư duy phòng thủ chủ động, không chỉ bảo vệ từng hệ thống riêng lẻ mà hướng tới bảo vệ tổng thể, liên thông.

Một điểm nhấn mang tính đột phá trong Kế hoạch là định hướng phát triển hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng “Make in Vietnam”, hướng tới làm chủ công nghệ cốt lõi. Thực tiễn quốc tế cho thấy, phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, thậm chí bị chi phối. Do đó, việc phát triển năng lực nội sinh không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Kế hoạch đặt mục tiêu cụ thể về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực an ninh mạng, coi đây là yếu tố then chốt. Bởi lẽ, trong mọi cuộc cạnh tranh công nghệ, con người vẫn là nhân tố quyết định. Đồng thời, việc thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ trong nước tham gia sâu vào lĩnh vực an ninh mạng sẽ góp phần hình thành một hệ sinh thái bền vững, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia.

Một nội dung có ý nghĩa quan trọng về mặt tổ chức thực hiện là Kế hoạch đã gắn trách nhiệm bảo đảm an ninh mạng với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị. Điều này không chỉ tạo ra cơ chế ràng buộc rõ ràng, mà còn góp phần thay đổi nhận thức, khắc phục tình trạng xem nhẹ hoặc giao phó hoàn toàn cho bộ phận kỹ thuật. Khi người đứng đầu trực tiếp chịu trách nhiệm, việc triển khai sẽ quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả hơn. Đây cũng là một bước tiến trong hoàn thiện cơ chế quản trị an ninh mạng, phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Bên cạnh những định hướng rõ ràng, việc triển khai Kế hoạch 04-KH/BCĐTW cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Trước hết là yêu cầu đồng bộ về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị. An ninh mạng không còn là vấn đề riêng của ngành chuyên môn, mà là trách nhiệm chung của tất cả các cấp, các ngành. Tiếp đó là yêu cầu đầu tư nguồn lực tương xứng, cả về tài chính, công nghệ và con người. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc ưu tiên cho an ninh mạng cần được xác định là đầu tư cho phát triển bền vững. Ngoài ra, cần chú trọng nâng cao năng lực phối hợp liên ngành, bảo đảm sự kết nối thông suốt giữa các cơ quan trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý các mối đe dọa trên không gian mạng.

Khẳng định quyết tâm xây dựng không gian mạng an toàn, tự chủ

Có thể khẳng định, Kế hoạch số 04-KH/BCĐTW là một bước đi quan trọng trong quá trình hoàn thiện chiến lược bảo đảm an ninh mạng quốc gia, gắn chặt với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên số. Việc triển khai hiệu quả Kế hoạch sẽ góp phần tạo dựng một không gian mạng an toàn, tin cậy, là nền tảng không thể thiếu cho chuyển đổi số thành công. Trong bối cảnh các thách thức an ninh mạng ngày càng gia tăng, việc chủ động xây dựng “lá chắn số” quốc gia không chỉ là yêu cầu cấp bách, mà còn là nhiệm vụ lâu dài, có ý nghĩa chiến lược. Với sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và người dân sẽ tạo ra những bước đột phá, xây dựng một Việt Nam số an toàn, tự chủ, phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.