Bài viết gồm 3 kỳ phân tích toàn diện vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, từ trụ cột ổn định vĩ mô đến chủ thể kiến tạo niềm tin xã hội. Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các nghị quyết của Đảng, tác giả khẳng định tính tất yếu của kinh tế nhà nước. Đồng thời, bài viết nhận diện, phản bác các luận điệu sai lệch và nhấn mạnh yêu cầu đổi mới, chuyển đổi số. Trường hợp Vietcombank là minh chứng tiêu biểu cho hiệu quả và giá trị xã hội của doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên mới.

Kỳ 1: Doanh nghiệp nhà nước – trụ cột không thể thay thế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động phức tạp và những yêu cầu ngày càng cao của kỷ nguyên phát triển mới, vai trò của doanh nghiệp nhà nước không chỉ dừng lại ở phương diện tăng trưởng, mà còn là nhân tố then chốt giữ vững định hướng phát triển của đất nước. Đây chính là lực lượng nòng cốt, “trụ đỡ” quan trọng góp phần ổn định vĩ mô và củng cố niềm tin xã hội trong giai đoạn mới.

Khi nền kinh tế cần những “trụ đỡ” vững chắc

Những năm gần đây, thế giới chứng kiến nhiều biến động sâu sắc: xung đột địa chính trị kéo dài, đứt gãy chuỗi cung ứng, áp lực lạm phát gia tăng và xu hướng bảo hộ quay trở lại. Trong bối cảnh đó, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và kiểm soát rủi ro trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia.

Đối với Việt Nam – một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự ổn định không chỉ mang ý nghĩa kinh tế thuần túy, mà còn là nền tảng chính trị nhằm bảo đảm đời sống của nhân dân, giữ vững niềm tin của người dân vào chủ trương, đường lối phát triển của Đảng và Nhà nước.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhà nước tiếp tục khẳng định vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế. Không chỉ tham gia vào các lĩnh vực then chốt như tài chính – ngân hàng, năng lượng, hạ tầng, viễn thông…, khu vực này còn đóng vai trò điều tiết, dẫn dắt và tạo nền tảng cho các thành phần kinh tế khác phát triển hài hòa.

Thực tiễn cho thấy, khi thị trường đối mặt với biến động, khu vực tư nhân có xu hướng thu hẹp để phòng ngừa rủi ro, thì chính doanh nghiệp nhà nước là lực lượng duy trì hoạt động, giữ nhịp tăng trưởng và ổn định thị trường. Đây là vai trò mà không một khu vực kinh tế nào có thể thay thế đầy đủ trong điều kiện hiện nay.

Từ nền tảng lý luận đến sự vận dụng sáng tạo của Đảng

Vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong mọi giai đoạn không phải là sự lựa chọn mang tính tình thế, mà được xác lập trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Theo đó, kinh tế nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng điều tiết, định hướng và bảo đảm phát triển vì lợi ích chung của toàn xã hội. Điểm cốt lõi không nằm ở “đặc quyền” hay “bao cấp”, mà ở việc giữ vững định hướng phát triển cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội.

Vận dụng sáng tạo nền tảng lý luận đó, Văn kiện Đại hội lần thứ XIV khẳng định quan điểm chỉ đạo "phát huy vai trò chủ đạo của kinh thế nhà nước, phát triển kinh tế nhà nước là một động lực quan trọng nhất", với các nhiệm vụ trọng tâm "Phát triển kinh tế nhà nước hiệu quả, thật sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế;… Xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, hoạt động hiệu quả, có năng lực cạnh tranh quốc tế, đóng vai trò trụ cột, tiên phong trong một số lĩnh vực quan trọng như năng lượng, công nghệ thông tin, viễn thông, công nghiệp chế tạo, công nghiệp vật liệu mới, tài chính - ngân hàng, kết cấu hạ tầng…".

Đồng thời, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6-1-2026  “Về phát triển kinh tế nhà nước” với quan điểm chỉ đạo: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; góp phần phát huy giá trị văn hoá và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội; là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh. Sự nhất quán giữa lý luận và chủ trương cho thấy, vai trò của doanh nghiệp nhà nước không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn trực tiếp với việc hiện thực hóa nền tảng tư tưởng của Đảng trong thực tiễn phát triển đất nước.

Thực tiễn khẳng định vị thế “không thể thay thế”

Nếu lý luận là cơ sở, thì thực tiễn chính là thước đo khách quan nhất. Trong các lĩnh vực xương sống của nền kinh tế, doanh nghiệp nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò chủ lực trong điều tiết dòng vốn, triển khai chính sách tiền tệ và hỗ trợ nền kinh tế. Trong lĩnh vực năng lượng và hạ tầng lại có vai trò bảo đảm các yếu tố đầu vào thiết yếu như điện, xăng dầu, giao thông. Còn trong các dự án quy mô lớn, doanh nghiệp nhà nước tham gia xây dựng các công trình trọng điểm quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển dài hạn. Đặc biệt, doanh nghiệp nhà nước còn giữ vai trò “mở đường” trong các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh – những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, rủi ro cao và tầm nhìn dài hạn mà khu vực tư nhân chưa sẵn sàng tham gia sâu rộng.

Những đóng góp đó cho thấy doanh nghiệp nhà nước không chỉ là một thành phần kinh tế, mà là lực lượng giữ vai trò định hướng và bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững của nền kinh tế quốc gia.

Người giữ nhịp của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Trong mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, doanh nghiệp nhà nước chính là “cánh tay nối dài” của Nhà nước trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, khu vực này còn góp phần thực hiện các chính sách xã hội, bảo đảm an sinh, thu hẹp khoảng cách phát triển và giảm thiểu các tác động tiêu cực từ thị trường. Ở góc độ này, doanh nghiệp nhà nước không đơn thuần là “người tham gia thị trường”, mà là “người giữ nhịp”, góp phần duy trì sự ổn định và định hướng phát triển của toàn bộ nền kinh tế.

Chính vai trò này đã tạo nên sự khác biệt căn bản giữa doanh nghiệp nhà nước với các chủ thể kinh tế khác, đồng thời khẳng định vị trí không thể thay thế trong cấu trúc kinh tế quốc gia.

Đặt nền móng cho cách tiếp cận mới trong kỷ nguyên số

Dù vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục khắc phục, song không thể phủ nhận vai trò tổng thể của doanh nghiệp nhà nước. Việc đánh giá vai trò của khu vực kinh tế này cần đặt trong tổng thể các mục tiêu kinh tế – xã hội, thay vì chỉ dựa trên tiêu chí lợi nhuận đơn thuần.

Bước vào kỷ nguyên số, khi tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh và niềm tin xã hội có thể bị tác động trong thời gian ngắn, doanh nghiệp nhà nước đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện, từ quản trị, công nghệ đến truyền thông.

Không chỉ dừng lại ở vai trò ổn định và dẫn dắt, doanh nghiệp nhà nước cần từng bước chuyển mình trở thành chủ thể kiến tạo và củng cố niềm tin xã hội – nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Hồng Hải

Ban Marketing và Truyền thông TSC

Tài liệu tham khảo

Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW

Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 79-NQ/TW

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật.