Chuyển đổi số đang trở thành lối sống vận hành mới của nền kinh tế và toàn xã hội. Tại Việt Nam, chuyển đổi số được định vị là “là thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” [1]. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy chuyển đổi số không phải lúc nào cũng mang lại kết quả như kỳ vọng. Không ít chương trình, dự án chuyển đổi số gặp khó khăn, thậm chí chưa đạt hiệu quả thực chất, dù được đầu tư đáng kể về công nghệ và nguồn lực.

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng trên, như Nghị quyết số 57-NQ/TW đã chỉ rõ, xuất phát từ“nhận thức của nhiều cấp, nhiều ngành, cán bộ, công chức và Nhân dân về chuyển đổi số chưa đầy đủ và sâu sắc”. Chuyển đổi số nếu chỉ dừng ở số hóa quy trình hay triển khai công nghệ mới mà thiếu sự chuyển biến tương ứng về tư duy, phương thức làm việc và văn hóa tổ chức thì công nghệ khó có thể phát huy giá trị. Đặt trong bối cảnh ấy, vấn đề văn hóa số nổi lên như một điều kiện nền tảng, quyết định khả năng chuyển đổi số đi vào thực chất, an toàn và bền vững.

Từ yêu cầu đến điều kiện bắt buộc

“Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội. Xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước, hướng đến mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập Nước”. [2]

Khi đời sống kinh tế - xã hội đang dịch chuyển mạnh mẽ lên môi trường số, những yêu cầu này cũng cùng lúc mở rộng và bao trùm không gian số, nơi con người học tập, làm việc, giao tiếp, tiếp nhận thông tin và hình thành hành vi xã hội mỗi ngạy. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, việc hình thành văn hóa số đã trở thành một trong những điều kiện nền tảng để chuyển đổi số đúng hướng, an toàn, và trên hết là bền vững. Trong các nghị quyết trụ cột của Trung ương thời gian gần đây, văn hóa số không tách rời mà được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ, giải pháp đầu tiên là “nâng cao nhận thức, đột phá về đổi mới tư duy, xác định quyết tâm chính trị mạnh mẽ, quyết liệt lãnh đạo, chỉ đạo, tạo xung lực mới, khí thế mới trong toàn xã hội về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Nghị quyết cũng nhấn mạnh một trong những mục tiêu đến năm 2030 về“phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, công dân số, công nghiệp văn hóa số đạt mức cao của thế giới”.

Trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn đầu Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển. (Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân)

Quan điểm chỉ đạo trong những nghị quyết trụ cột của Trung ương có sự thống nhất cao về “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia” [3], hay “phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa” [4]. Chuyển đổi số được đặt trong quan hệ chặt chẽ với quá trình phát triển con người, phát triển văn hóa, bảo đảm an ninh, an toàn, kỷ cương xã hội, đảm bảo xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, an toàn và chính danh. Thuật ngữ “văn hóa số” tuy không được sử dụng như một mệnh đề độc lập song các yêu cầu về đổi mới tư duy, xây dựng công dân số, chuẩn mực hành vi, kỷ luật dữ liệu và môi trường số an toàn đã cấu thành đầy đủ nội hàm của văn hóa số trong bối cảnh mới. Điều đó cho thấy chuyển đổi số một mặt là quá trình ứng dụng, hấp thụ và tiếp thu công nghệ hiện đại, mặt khác đã được xác định là quá trình chuyển đổi toàn diện cách nghĩ, cách làm và cách ứng xử của con người trong môi trường số hóa ngày càng sâu rộng.

Chuyển đổi số được đặt trong quan hệ chặt chẽ với quá trình phát triển con người, phát triển văn hóa, bảo đảm an ninh, an toàn, kỷ cương xã hội, đảm bảo xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, an toàn và chính danh (Ảnh minh họa do AI thực hiện)

Vietcombank với tuyên truyền văn hóa số

Quán triệt tinh thần và quan điểm chỉ đạo của Trung ương về chuyển đổi số, Đảng ủy Vietcombank đã ban hành Nghị quyết số 2588-NQ/ĐU ngày 19/3/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính  để Vietcombank thực hiện thành công chiến lược phát triển đến năm 2030…”, đồng thời yêu cầu “triển khai quyết liệt, kiên trì, đồng bộ, nhất quán, lâu dài với những giải pháp đột phá, mang tính cách mạng, gắn liền và thúc đẩy chiến lực phát triển Vietcombank đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045”.

Điểm nhấn có ý nghĩa đặc biệt trong Nghị quyết 2588‑NQ/ĐU là việc xác định rõ nhiệm vụ “thúc đẩy, lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, coi đây là nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh của toàn hệ thống. Cụ thể hóa tinh thần này, công tác triển khai tuyên truyền văn hóa số tại Vietcombank được gắn với việc tăng cường chất lượng và chiều sâu của quá trình chuyển đổi số, xác định việc xây dựng và lan tỏa văn hóa số cần được triển khai đồng bộ và toàn diện, làm rõ nội hàm, vai trò và phương thức thực hành văn hóa số. Trong đó xác định các yếu tố cốt lõi của văn hóa số là nhận thức và tư duy số; chuẩn mực đạo đức và hành vi; năng lực số và tinh thần đổi mới, hợp tác; lấy con người làm trung tâm trong mọi hoạt động số [5].

Thực tiễn hoạt động của Vietcombank cho thấy việc tuyên truyền văn hóa số đang từng bước tạo dựng chuỗi giá trị liên hoàn về củng cố niềm tin và nhận thức, góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số thực chất. Văn hóa số được lồng ghép trong các hoạt động chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng bộ, trong sinh hoạt chi bộ định kỳ, chuyên đề, học tập chính trị với các bản tin điện tử, tài liệu tuyên truyền được số hóa, trực quan tăng độ nhận diện và phạm vi, điều kiện tiếp cận; được lồng ghép trong hoạt động đào tạo, các tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng; gắn với các mô hình, sáng kiến cụ thể; và trở thành thói quen nghề nghiệp của mỗi cán bộ, đảng viên, người lao động trong toàn hệ thống.

Đảng ủy Vietcombank xác định “dữ liệu là tài sản chiến lược, công nghệ lõi là hạ tầng thiết yếu và chuyển đổi số là công cụ trực tiếp phục vụ tăng trưởng kinh doanh và nâng cao năng lực quản trị” [6], đồng thời đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không thể tách rời yêu cầu về kỷ luật thực thi, chuẩn mực hành vi và trách nhiệm nêu gương, những yếu tố mang tính quyết định đối với chất lượng và chiều sâu của chuyển đổi số trong giai đoạn mới. Việc Đảng ủy Vietcombank quán triệt và thực hiện phương châm hành động “Đột phá - Phát triển - Hiệu quả - Bền vững” trong lãnh đạo nhiệm vụ chính trị và công tác xây dựng Đảng năm 2026 vừa là định hướng điều hành, vừa là khuôn khổ để xây dựng môi trường số hóa có kỷ cương, nơi công nghệ được vận hành trên nền tảng văn hóa và trách nhiệm, theo đúng tinh thần “xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh, nâng cao ý thức pháp luật, trách nhiệm công dân trong không gian số, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số; làm trong sạch môi trường văn hóa số” [7] của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.